Loading...

Oftalmološki pojmovi



Aberacija

Aberacija predstavlja svako odstupanje od savršene slike u ljudskom oku. Optičke aberacije nižeg stepena su miopija i hipermetropija, kao i astigmatizam. Najčešće aberacije višeg stepena su koma, sferna aberacija i defokus koje čine blizu 20% optičkih grešaka u prosječnoj ljudskoj populaciji.

Ablacija retine

Ablacija retine je patološki proces kada dolazi do odignuća (odlubljivanja) slojeva retine od njenog pigmentog epitela. Češća je kod srednje i visoke kratkovidosti. Posebnu pažnju treba obratiti u slučaju nagle pojave bljeskova, većeg broja mušica i zamućenja dijela očnog polja, kada se hitno treba javiti oftalmologu.
Ukoliko se ne liječi ablacije retine može dovesti do potpunog sljepila.
Adaptacija

1.      Adaptacija na svjetlo ili tamu je vrijeme adaptacije (prilagođavanja) oka pri prelasku iz slabo u jako osvijetljen prostor i obrnuto, za koje slabije vidimo.

2.      Adaptacija na kontaktna sočiva je vrijeme potrebno da se rožnjača privikne na kontaktna sočiva koja se stavljaju prvi put ili nakon duže pauze.

Adaptometrija
Adaptometrija predstavlja mjerenje sposobnosti adaptacije oka na tamu.
Za mjerenje se najčešće koristi Goldmann-Weekersov adaptometar u tamnoj prostoriji.

Adicija

Adicija je dodatna korekcija dioptrije za blizinu kod staračke dalekovidnosti (prezbiopije).

Afakija

Nedostatak očnog sočiva se zove afakija (grčki: a – bez i phakos – sočiva). Sočivo se najčešće uklanja zbog zamućenosti (katarakte), luksacije ili urođenih nedostataka.

Akomodacija

Akomodacija oka je proces kojim sočivo mijenja svoju dioptrijsku jačinu, u cilju stvaranja oštre slike na makuli. Usled kontrakcija cilijarnog mišića, koji opušta ili zateže zonule sočiva u oku, dolazi do promjene zakrivljenosti sočiva.

Amauroza (amaurosis – potpuno sljepilo)

Amauroza je termin koji označava da oko nema nikakvu reakciju na svetlost. Zjenica je u stvari raširena ali se ne skuplja kad uperimo svjetlo u oko.

Ambliopija (Slabovidost)

Ambliopija (lat. amblyopia) ili slabovidost je funkcionalni poremećaj jednog ili rjeđe oba oka koji se ne može ispraviti naočarima ili kontaktnim sočivima. Najbolji uspeh u liječenju ambliopije postiže se fotostimulacijom i kompjuterskim vježbama, u životnoj dobi djeteta do 4. godine. S obzirom da slabovidnost jednog oka često ostane neotkrivena, izuzetno su važni oftalmološki pregledi djece.

Amebni keratitis (Acanthamoeba keratitis)

Amebni keratitis (Acanthamoeba keratitis) je rijetka, ali ozbiljna upalna bolest rožnjače oka koja može dovesti do sljepila a najviše zahvata osobe koje nose sočiva. Kako se dolaskom vrućih ljetnjih dana većina nas prepušta užicima kupanja i plivanja, treba znati da su kupači sa sočivima najrizičnija grupa za dobijanje ove infekcije.

Ametropija

Ametropija je odstupanje od normalne refrakcije oka uslijed čega na mrežnjači nastaje nejasna slika posmatranih predmeta. Ametropije oka su kratkovidnost, dalekovidnost i astigmatizam.

Amslerova rešetka

Amslerova rešetka je šema sa kvadratićima za testiranje na senilnu degeneraciju makule. Zapažanje nepravilnosti oblika kvadratića ili zamućenje u centralnom dijelu je alarm za posjetu oftalmologu.

 

Bifokalna sočiva

Bifokalna sočiva imaju dva fokusa. Koriste se najčešće za korekciju daljine i blizine. Prednost im je što nisu neophodna dva para naočara (za daljinu i blizinu). Nedostaci su nagli i vidljivi prelaz sa daljine na blizinu, kao i slabije izoštreni predmeti na srednjoj udaljenosti. Danas su sve više u upotrebi multifokalna sočiva.

Binokularni vid

Razvoj binokularnog vida odvija se u tri faze. U prvoj fazi postoji samo istovremeno zapažanje slika iz oba oka. U drugoj mozak stapa slike oba oka u jednu. Treća faza, koja se naziva stereoskopski (trodimenzionalni, prostorni) vid uključuje i osećaj dubine. Poremećaji poput ambliopije i strabizma mogu spriječiti razvoj sve tri faze binokularnog vida.

Beonjača

Beonjača (lat. sclera) je bijela fibrozni omotač oka. Sastoji se od kolagena i elastičnih niti. Zajedno s rožnjačom čini spoljašnji omotač oka. Služi za zaštitu unutrašnjosti oka od raznih negativnih mehaničkih uticaja.

Blefaritis

Blefaritis (Blepharitis) je upala (otok) kapaka, kada se gornji i donji kapci oblože masnim česticama i bakterijama u blizini baze trepavica. Blefaritis izaziva iritaciju, svrab, crvenilo i bolove ili peckanje oka.

Blefaroptoza (Blepharoptosis – Ptosis)

Blefaroptoza ili ptoza kapka je očni kapak prekriva više rožnjače nego je normalno, odnosno kada je otvor između kapaka uži. Normalno gornji kapak prekriva rožnjaču za 1-2 mm.

Blefarohalaza

Blefarohalaza je pojava kožnih nabora očnih kapaka. Najčešće nastaje kod starijih osoba zbog popuštanja struktura očnih kapaka pri čemu dolazi do stvaranja nabora kože (dermatohalaza) i delimične hernijacije masnog tkiva iz orbite. Danas se uspešno rešava blefaroplastikom.

Blefaroplastika

Blefaroplastika (eng. Blepharoplasty) je operativni zahvat na očnim kapcima u svrhu korekcije njihovog izgleda. Zahvat je bezbolan i izvodi se u lokalnoj anesteziji. Najčešće se istovremeno operišu blefarohalaze oba oka.

Botulinum toksin (Botox)

Botulinum toksin poznat je pod fabričkim nazivima Botox ili Dysport. Blokira oslobađanje acetilkolina na spoju nerva i mišića čime je onemogućena akcija mišića u vremenskom periodu od najmanje 3 mjeseca. Danas se koristi u kozmetičkim tretmanima bora lica, ali i u liječenju teških očnih bolesti poput blefarospazma (spazam kapaka) i određenih manifestacija distiroidne orbitopatije.

Celulitis (orbitalni)

Orbitalni celulitis je akutna upala sadržaja orbite (očne duplje). Ukoliko se liječenje ne započne odmah, mogu se razviti teške komplikacije pa i smrtni ishod.

Centralni vid

Vidi pod: vidna oštrina

Cross Linking

Cross linking je nova metoda liječenja keratokonusa. Uz pomoć riboflavina i ultraljubičastog zračenja dolazi do kovalentnog povezivanja kolagenih vlakana oslabljene rožnjače.

Čmičak (Hordeolum)

Čmičak (Hordeolum) je gnojna upala lojnih i znojnih žlijezda (spoljašnji čmičak) ili Meibomovih žlezda (unutrašnji čmičak) smještenih na rubu i unutrašnjosti kapaka. Kod spoljašnjeg čmička vidimo upaljeni čvorić sa žućkastim vrhom okruženim bolnim crvenim otokom, dok kod unutrašnjeg preovladava lokalizovana upala kapaka. Otok može zahvatiti i cijeli kapak! Ukoliko se pregledom utvrdi spoljašnji čmičak, liječenje se sprovodi toplim zavojima (10-20 minuta 4x dnevno) uz antibiotske kapi. Unutrašnji čmičak liječi se na isti način, ali ukoliko pređe u hronični oblik (halacion) neophodno je ukloniti čauru manjim operativnim zahvatom u lokalnoj anesteziji.

Čunjići

Vidi: Fotoreceptori. U mrežnjači oka se nalaze posebni fotoosetljivi receptori (štapići i čunjići) koji nadražaj fotona pretvaraju u električne impulse i šalju ih u mozak. Štapići se aktiviraju kod slabijeg svetla, u sumrak i noću, i omogućavaju crnobeli vid dok čunjići omogućavaju vid danju i opažanje boja.

Dalekovidost (Hypermetropia, Hyperopia)

Naziva se još i hipermetropija ili hiperopija. Za razliku od kratkovidosti, kod dalekovidosti se paralelni zraci svjetlosti koji ulaze u oko prelamaju iza retine. Hiperopno oko obično je nešto manje od emetropnog. Refrakciona jačina je nedovoljna da bi se predmeti, koji se nalaze bliže oku, mogli jasno razaznati. Ispravlja se konveksnim ili tzv. plus sočivima

Degeneracija makule (DM)

Degeneracija makule (žute mrlje) javlja se u više oblika, ali je najčešća forma vezana za populaciju koja stari i nosi naziv senilna degeneracija makule – Age Related Macular Deseases (ARMD). Rjeđe forme viđaju se u urođenim degenerativnim progresivnim oboljenjima (juvenilna makularna degeneracija), ili kod visoke kratkovidosti. Makula strada i u nekim sistemskim ili infektivnim oboljenjima.

Dijabetička retinopatija

Dijabetička retinopatija je oštećenje retine koje nastaje kao posljedica komplikacija dijabetesa. Dijagnoza dijabetičke retinopatije postavlja se pregledom očnog dna. Neprepoznata i nelečena dijabetička retinopatija može dovesti do slepila. Zbog toga su, uz regulaciju šećera, neophodni redovni pregledi kod oftalmologa.Nastale promene na očima danas se uspešno koriguju upotrebom lasera (tzv. laserska fotokoagulacija). U slučaju uznapredovalih promena oftalmolog može indikovati operativni zahvat, vitrektomiju.

Dioptrija

Dioptrija je mjera prelomne jačine sočiva ili zakrivljenosti sočiva. Obrnuto je proporcionalna žižnoj daljini (Dpt=1/ žižna daljina u metrima). Tako npr. konveksno sočivo jačine od +1,00 Dpt ima fokus na udaljenosti od 1 metra, a sočivo od +3,00 Dptr na udaljenosti 0,3 metra

Dioptrijske naočare

Vidi pod: naočare

Dominantno oko
Pri gledanju s oba oka postoji tendencija da se objekti fiksiraju jednim, uvijek istim, okom koje „vodi“ drugo oko pri promjeni tačke fiksacije. Ova tendencija posebno je izražena kod ambliopije (slabovidosti). Najlakše se ispituje tako da ispružen prst naglo usmerimo na udaljeniji predmet, a zatim naizmenično gledamo desnim i lijevim okom. Dominantno je oko ono kojim i dalje vidimo prst usmeren na predmet koji smo fiksirali.

Dubinski vid

Vidi pod: binokularni vid

Dužica (iris)

Vidi: anatomija oka. Dužica ili iris je prstenasti organ koji se nalazi između rožnjače i sočiva. Od količine pigmenta u dužici zavisi boja očiju. U svom središtu ima okrugli otvor – zjenicu.

Egzoftalmometrija

Egzoftalmometrija podrazumeva mjerenje položaja očne jabučice (bulbusa) u očnoj šupljini. Merenje se vrši posebnim instrumentom i izražava u milimetrima. Normalne vrednosti položaja bulbusa su kod odraslih 15-17 mm u odnosu na lateralni rub orbite, a kod djece od 13-17 mm u zavisnosti od starosti djeteta. Apsolutne vrednosti nemaju veliki značaj, već ih treba upoređivati i pratiti.

Ektropijum

Ektropijum označava izvrtanje ruba očnog kapka ka spolja. Nastaje zbog gubitka tonusa kapaka u starosti, paralize nerva lica, mehaničkih uzroka ili ožiljaka kože kapaka. Pritom suzni kanali ne mogu upiti suze zbog čega dolazi do suzenja i upalnih promjena kapaka, spojnice i rožnjače. Liječi se operativno u lokalnoj anesteziji.

Emetropno oko

Emetropno ili normalno oko predstavlja optički sastav ljudskog oka u kojem se paralelni zraci svjetlosti koji dolaze iz beskonačnosti sijeku u žarištu na makuli (mrežnjači). Ukoliko se zraci seku ispred ili iza makule radi se o kratkovidosti ili dalekovidosti.

Endoftalmitis

Endoftalmitis je upala sadržaja očne jabučice. Najčešće je posljedica penetrirajuće ozljede očne jabučice, a može se razviti i kao postoperativna komplikacija svih hirurških zahvata kojima se ulazi u unutrašnjost očne jabučice. Uzroci mogu biti infektivni i neinfektivni. Zbog teškog liječenja ovog stanja vrlo su važni postoperativni kontrolni pregledi u kratkim vremenskim intervalima nakon zahvata.

Entropijum

Entropijum označava uvrtanje ruba očnih kapaka prema očnoj jabučici. Može nastati zbog gubitka elastičnosti struktura kapaka u starijoj dobi, grča orbikularnog mišića, mehaničkih uzroka ili ožiljnih promena spojnice. Budući da su trepavice usmjerene prema rožnjači mogu izazvati upale i ulkus rožnjače. Liječi se operativnim zahvatom u lokalnoj anesteziji.

Epifora

Epifora označava suzenje oka.

Erozija rožnjače

Erozija rožnjače označava oštećenje površinskog sloja rožnjače (epitela). Najčešće je uzrokovana spoljašnjom povredom, npr. granom ili noktom. Kako je rožnjača bogata nervnim završecima, ove povrede izazivaju jak bol, fotofobiju i smanjenje vidne oštrine. Ukoliko epitel ne zaraste pravilno, erozije se mogu ponavljati (recidivirajuće erozije). Kod sumnje na eroziju rožnjače potrebno je odmah javiti se oftalmologu.

Fakija 

Fakija (grčki: phakos) označava postojanje prirodnog sočiva u oku, za razliku od afakije i pseudofakije.

Fako operacija

Vidi pod: operacija katarakte

Fluoresceinska angiografija

Fluoresceinska angiografija je metoda kojom se pregledaju krvni sudovi retine. Uključuje injekciju fluoresceina i snimanje očnog dna u raznim fazama dolaska fluoresceina u krvne sudove retine. Najčešće se koristi u dijagnostici dijabetičke retinopatije, začepljenja krvnih sudova retine i tumora.

Fokus

Vidi: žarište

Fotofobija

Fotofobija ili fotoosetljivost je preosetljivost na normalnu jačinu svjetla. Čest je simptom upala raznih dijelova oka.

Fotokoagulacija mrežnjače

Najčešća je intervencija laserom indikovana kod stvaranja otoka ili patoloških krvnih sudova u zoni koja predstavlja tačku jasnog vida (žuta mrlja). Cilj intervencije je da se ukloni ili smanji otok, uspori novo nakupljanje tečnosti ili koagulišu patološki krvni sudovi odnosno njihova proširenja ciljanom ili rešetkastom fotokoagulacijom precizno usmerenim laserskim snopom.

Fotokoagulacija periferne retine

Cilj ove laserske intervencije je da se oko slabog mesta stvori ožiljak između mrežnjače i sudovnjače koji ne dozvoljava da se oko pukotine nakuplja voda i odvaja retinu od podloge (ablacija retine). Za formiranje čvrstog ožiljka potrebno je oko tri nedelje. Ukoliko ne dođe do formiranja čvrstog ožiljka potrebna je naknadna intervencija ledom (kriokoagulacija) ili operacija protiv ablacije.

Fotoosetljiva sočiva

Fotoosetljiva sočiva zatamnjenjem reaguju na UV zrake, te zaustavljaju veći dio ovih štetnih zraka prije nego dođu do oka. Koriste ih osobe koje ne žele nositi sunčane i dioptrijske naočare odvojeno. Najčešće su sive, zelene i smeđe boje, a razlikuju se u postotku i brzini tamnjenja.

Fotopsija

Fotopsija je pojava iskrica, svitaca, treperenja svetla i bljeskova. Može se javiti pri početnoj ablaciji retine, promjena u očnoj jabučici, kod očne migrene, problema sa cirkulacijom u glavi i vratu itd. Kod nagle pojave ili izraženih simptoma potrebno je što prije javiti se oftalmologu.

Fotoreceptori

Fotoreceptori, tj. fotoreceptorske stanice nalaze se u mrežnjači. Pretvaraju vidljivu svjetlost u električne signale koji se putem očnog nerva prenose do mozga. Čine ih čunjići i štapići. Čunjići su osetljivi na boju. Najviše ih ima u središnjem delu retine, makuli, gde omogućavaju oštru i detaljnu sliku pri jačem svetlu. Štapića ima znatno više. Nalaze se perifernije u mrežnjači. Nisu osetljivi na boju i služe za raspoznavanje predmeta pri slabom svjetlu i orijentaciji u prostoru.

Fundus

Vidi pod: očno dno

Glaukom

Glaukom je naziv za grupu bolesti kod kojih dolazi do oštećenja očnog nerva, a u razvijenoj formi bolesti gubitka funkcije vida zbog povećanja očnog pritiska. Bolest godinama može proticati bez simptoma. Ukoliko se na vrijeme otkrije, može se uspješno kontrolisati i liječiti.

Gonioskopija

Gonioskopija je metoda kod koje se uz pomoć posebnog sočiva sa ogledalom posmatra ugao između rožnjače i dužice. Pomaže u razlikovanju glaukoma otvorenog i zatvorenog ugla.

Halacion

Halacion je hronična upala Meibomove žlezde smještene s unutrašnje strane očnih kapaka. Nastaje zbog zastoja oticanja sekreta, i u početku se teže primjeti, ili kao posljedica neadekvatno izliječenog „čmička“. Za razliku od čmička, rijetko nestaje spontano te ga je potrebno ukloniti manjim operativnim zahvatom u lokalnoj anesteziji.

Heteroforija

Vidi pod: strabizam

Heterotropija

Vidi pod: strabizam

Hiperopija ili Hipermetropija (Hypermetropia)

Vidi pod: dalekovidost

HIV / AIDS

Virus humane imunodeficijencije (HIV) je virus koji izaziva propadanje imunog sistema organizma, što dovodi do raznih bolesti od infekcija. HIV (AIDS) utiče na oči iz razloga osjetljivosti očiju na infekciju.

Horoidea

Vidi: anatomija oka
Horoidea je dio srednje ovojnice očne jabučice između retine i beonjače. Sadrži krvne sudove i nerve kao i tamni pigment koji spriječava prolazak svjetla spolja i refleksiju svjetlosnih zraka unutar oka. Na svom prednjem dijelu horoidea prerasta u dužicu.

Hromatopsija (Chromatopsia)

Hromatopsija je neprirodno viđenje boja pri gledanju. Kao kad se pokvari kolor TV, pa preovladava jedna boja. Prema imenu te boje hromatopsija može biti erythropsia (kada preovladava crvena), cyanopsia (plava), chloropsia (zelena), xantopia (žuta).

Intraokularna sočiva (IOL)

Intraokularna sočiva (IOL) su vještačka sočiva implantirana u oko. Najčešće se koriste kao zamjena za zamućeno očno sočivo tokom operacije katarakte. Može se koristiti i u cilju ispravljanja visoke kratkovidosti kao oblik refraktivne hirurgije. Postoje dvije osnovne vrste intraokularnih sočiva. Tvrda IOL, napravljena od PMMA materijala, zahtjevaju veći rez i šavove tokom operacije. Meka (savitljiva) sočiva napravljena od akrilata ili silikona. Mogu se implantirati u oko uz znatno manji rez koji nije potrebno ušivati. Standardna IOL omogućavaju dobar vid na daljinu, ali ostaje potreba za naočarima za rad na blizinu. U novije vrijeme ovaj problem se rješava s novim generacijama multifokalnih i difraktivnih intraokularnih sočiva.

Intraokularni pritisak

Vidi: očni pritisak

Iris

Vidi: dužica

Iridociklitis

Iridociklitis je zapaljenjska promjena irisa (dužice) i cilijarnog tijela (corpus ciliare) istovremeno.

 

Katarakta

Katarakta predstavlja zamućenje prirodnog sočiva oka što snižava vidnu oštrinu. Najčešće se javlja u drugoj polovini života, ali može biti i urođena ili se javlja kao posljedica drugih bolesti. Liječi se isključivo hirurški (ultrazvučnom ili konvencionalnom operacijom). Tokom pregleda je važno utvrditi da li je katarakta jedino oboljenje oka koje utiče na slabljenje vida.

Keratitis

Keratitis je upala rožnjače oka. Uzroci mogu biti neinfektivni i infektivni. Od neinfektivnih uzroka najčešći su sindrom suvog oka, UV zračenje kod varenja, razne bolesti nerava itd. Infektivni uzročnici mogu biti virusi, bakterije, gljive i amebe. Najteže se liječi amebni keratitis koji može pogoditi nosioce mekanih kontaktnih sočiva koji sočiva ispiraju običnom, vodom iz vodovoda. Zbog toga je kod prvih simptoma preosjetljivosti na svjetlo, suzenja, bola, crvenila oka ili slabijeg vida potrebno javiti se oftalmologu.

Keratokonus

Keratokonus je degenerativna bolest rožnjače, kod koje se rožnjača stanjuje i mijenja svoj oblik. Kako prednja ravan rožnjače igra važnu ulogu u refraktivnom stanju oka, svaka i najmanja promjena radijusa zakrivljenosti znatno utiče na kvalitet vida. Po pravilu, bolest se prvo javlja na jednom oku, ali pacijenti najčešće potraže pomoć oftalmologa tek kada bolest zahvati i drugo oko, što može potrajati nekoliko godina. Ako se bolest otkrije na vreme, u ranom stadijumu je još uvek moguća korekcija vida dioptrijskim naočarima, mekim, a zatim tvrdim kontaktnim sočivima. Posljednja opcija je transplantacija rožnjače. Keratokonus je često dijagnostikovan u kombinaciji s drugim genetskim poremećajima, kao što su Downov i Marfanov sindrom. Čest uzrok bolesti je i genetsko nasleđe. Za uspješno liječenje važna je i ispravna ishrana, unos dovoljno tečnosti, dovoljno vitamina i kvalitetan san. Ustanovljeno je da hormonalne promene i neki lijekovi također mogu uzrokovati bolest. Pacijenti s keratokonusom često imaju krte nokte, oslabljenu kosu i veliku potrebu za trljanjem očiju. Korekcija i izlječenje keratokonusa je uprkos velikom napretku još uvijek prilično komplikovano. 

Keratometrija

Keratometrija je oftalmološki pregled kojim se mjeri zakrivljenost rožnjače. Zakrivljenost se mjeri uz pomoć keratometra ili, u novije vreme, topografom. Keratometrija je jedan od najvažnijih faktora pri odluci o izboru kontaktnih sočiva.

Konjunktivitis

Konjunktivitis ili upala spojnice (konjunktive) je najčešće oboljenje u oftalmološkoj praksi. Ako se izuzmu refraktivne greške poput kratkovidosti i dalekovidosti, konjunktivitis je najčešći razlog dolaska skoro 50% pacijenata koji se obraćaju oftalmologu.

Konkavna sočiva

Konkavna, divergentna ili minus sočiva imaju udubljenu jednu ili obe površine. Konkavno sočivo prelama paralelne zrake svetlosti koji postaju divergentni. Kontaktna sočiva i naočari s divergentnim sočivima koriste se u ispravljanju kratkovidosti.

Kontaktna sočiva

Kontaktna sočiva (eng. contact lenses) su pomagala za ispravljanje refraktivnih grešaka (kratkovidost, dalekovidost, astigmatizam, aberacije) koja se stavljaju direktno na rožnjaču. Mogu se koristiti i u terapijske ili samo estetske svrhe (sočiva u boji).

Konveksna sočiva

Konveksna, sabirna ili plus sočiva imaju izbočene površine koje prelamaju paralelne zrake svetlosti u jedno žarište. Sočivo ljudskog oka je konveksno. Kontaktna sočiva i naočari s konveksnim sočivima koriste se u ispravljanju dalekovidosti.

Korioretinitis

Vidi pod: uveitis

Kornealni topograf

Kornealni topograf je aparat koji uz pomoć računara analizira sliku prstenova projektovanih na rožnjaču, pravi tzv. topografsku mapu rožnjače. Uz pomoć ove mape moguće je na rožnjači vidjeti nepravilnosti, keratokonus i ožiljke kao i njenu zakrivljenost i vrstu astigmatizma. Vrlo je korisna u aplikaciji zahtjevnijih kontaktnih sočiva kao i kod postupaka refraktivne hirurgije.

Kratkovidost (Myopia)

Kratkovidost ili miopija najčešća je refraktivna greška oka. Paralelni zraci svjetlosti koje ulaze u oko prelamaju se tako da se žarište nalazi ispred retine, umesto na mrežnjači. Zbog toga se predmeti bliže oku vide jasnije nego daleki predmeti. Kod kratkovidosti iznad -3,00 dioptrije potrebne su redovne kontrole oftalmologa zbog mogućih degenerativnih promena koje mogu dovesti do komplikacija. Kratkovidost se ispravlja konkavnim (minus) sočivima.

LASEK

Vidi pod: refraktivna hirurgija. LASEK (eng. Laser-Assisted Sub-Epithelial Keratectomy) je podvrsta PRK-a. Kod LASEK-a se epitel „pomeri“ u stranu nakon što se prethodno omekša alkoholom. Posle laserskog tretmana epitel se vraća na tretirano mesto.

LASIK

Vidi pod: refraktivna hirurgija. LASIK (eng. Laser-assisted in situ keratomileusis) najčešći je laserski operativni zahvat u zapadnim zemljama. Uz pomoć mikrokeratoma napravi se poklopac (eng. flap) koji se odigne. Laserskim zracima oblikuje se stroma rožnjače (tzv. skidanje dioptrije). Postupak se završava vraćanjem flapa na mjesto.

Makula (žuta mrlja)

Vidi: anatomija oka. Makula ili žuta mrlja nalazi se na mestu najveće koncentracije fotoreceptora, tzv. čunjića, na zadnjem delu retine. U središtu makule nalazi se foveja, tačka s najgušće smeštenim čunjićima, koja je odgovorna za centralnu vidnu oštrinu. To je mjesto na kome se kod normalnog oka nalazi žarište. Najčešći poremećaj makule je tzv. senilna degeneracija makule.

Midrijatik

Midrijatici su kapi koje indukuju širenje zenica. Lijekove poput tropikamida koristimo kako bi pregledali mrežnjaču i ostale duboke strukture oka, kao i ublažili bolni spazam cilijarnog mišića (cikloplegija).

Midrijaza

Midrijaza je jako uvećanje zjenice usljed bolesti, povrede ili upotrebe droga i lijekova. Normalno do širenja zjenice dolazi u tami, a do sužavanja na svjetlu, kako bi se noću poboljšao vid, a danju mrežnjača zaštitila od sunčevog svjetla. Midrijatična tj. proširena zjenica ostaje veoma povećana čak i na jakom svjetlu.

Miopija (Myopia)

Vidi pod: Kratkovidost

Mioza

Mioza je jako suženje zjenice. Normalno do sužavanja zjenice dolazi na svjetlu, a do širenja u tami, kako bi se danju mrežnjača zaštitila od sunčevog svjetla, a noću poboljšao vid. Miotična tj. sužena zjenica ostaje veoma sužena čak i u totalnom mraku.

Mrežnjača (retina)

Vidi: anatomija oka. Mrežnjača ili retina je tanki sloj nerava koji prekriva unutrašnju stranu očne jabučice. Sadrži fotoreceptore koji pretvaraju svjetlosne signale u električne. Električni signali se dalje prenose putem drugih nervnih stanica očnog puta do mozga. Razlikujemo središnji dio retine, makulu, koja je odgovorna za centralnu vidnu oštrinu i njen periferni dio koji je važan za snalaženje u prostoru.

Multifokalna sočiva

Multifokalna, progresivna ili višežarišna sočiva, za razliku od monofokalnih i bifokalnih sočiva, imaju tri ili više žarišta s neprimjetnim prelazom između žarišta. Koriste se za korekciju refraktivnih grešaka kod osoba starijih od 40 godina (vidi prezbiopija) na svim udaljenostima, od udaljenih predmeta, predmeta na srednjoj udaljenosti i bliskih predmeta. Danas se multifokalna sočiva ugrađuju u okvire naočara ili izrađuju kao multifokalna kontaktna i intraokularna sočiva.


Naočare

Sastoje se od naočarnih sočiva ugrađenih u okvire. Služe, najčešće za korekciju refraktivnih grešaka oka - dalekovidnosti, kratkovidnosti, astigmatizma i strabizma (dioptrijske naočare) ili za zaštitu od sunčevog svjetla i UV zračenja (sunčane naočare). Sočiva za naočare su se u početku izrađivala od stakla, dok se danas češće izrađuju od plastičnih ili polikarbonatnih materijala koji su lakši i izdržljiviji. Na većinu plastičnih sočiva nanose se posebni slojevi koji ih čine otpornijim na grebanje, magljenje (hidrofobni sloj) i olakšavaju gledanje u monitor ili vid noću (antirefleksni sloj)

Očno dno (Fundus oculi)

Očno dno ili fundus oculi označava unutrašnju površinu oka koja se nalazi iza sočiva, u prvom redu mrežnjaču, krvne sudove retine, očni nerv, makulu i staklasto telo. Pregled očnog dna obavlja se indirektnom ili direktnom oftalmoskopijom. Iako se zadnji pol retine (očni nerv i makula) može videti na „usku“ zjenicu, za potpuni pregled potrebno je, posebnim kapima – midrijaticima, proširiti zjenice. Zbog širokih zjenica vidna oštrina slabija je nekoliko sati nakon pregleda.

Očna jabučica

Vidi sliku anatomije oka. Očna jabučica, bulbus ili oko u užem smislu, glavni je deo čula vida u obliku lopte. Sastoji se od tri očna omotača, staklastog tela i sočiva. Spoljašnji (fibrozni) očni omotač sastoji se od rožnjače i beonjače. Srednji (vaskularni) omotač sastoji se od dužice, cilijarnog tela i horoidee. Unutrašnji očni omotač je mrežnjača.


Panretinalna fotokoagulacija

Panretinalna fotokoagulacija podrazumijeva intervenciju argon-laserom kojom se koaguliše periferna mrežnjača (retina) s očuvanjem centralne zone (žute mrlje). Indikovana je kod tzv. vazoobliterativnih bolesti retine od kojih su najčešće dijabetes, venska okluzija i vaskulitis.

Pahimetrija

Pahimetrija je metoda kojom mjerimo debljinu rožnjače. Koristi se kod različitih bolesti rožnjače, za precizno mjerenje očnog pritiska, kao i prije laserskih postupaka refraktivne hirurgije.

Papila očnog nerva

Vidi pod: očni nerv

Pelucidna marginalna degeneracija

Pelucidna marginalna degeneracija (PMD) je, poput keratokonusa, obostrano progresivno neupalno stanjenje rožnjače (ektazija). Jedina stvarna razlika od klasičnog keratokonusa je periferni smeštaj stanjenog područja na rožnjači, najčešće blizu njenom donjem ili gornjem rubu. Ispravlja se, kao i keratokonus, gaspropusnim kontaktnim sočivima, a u najtežim slučajevima presađivanjem dela ili cele rožnjače. Tačna dijagnoza pelucidne marginalne degeneracije vrlo je važna kod postupaka refraktivne hirurgije jer se, u poslednje vreme, koristi metoda liječenja, tzv. cross-linking, kojom se kod dijela pacijenata zaustavlja napredovanje PMD-a i keratokonusa. Još uvijek nema jedinstvenog stava o tome da li je PMD zasebna bolest ili samo podvrsta keratokonusa.

Pentakam (Pentacam)

Pentakam je rotirajuća kamera koja na Scheimpflugovom principu stvara trodimenzionalnu sliku prednjeg segmenta oka (rožnjače, dužice, sočiva). Ima poseban značaj u dijagnostici oboljenja rožnjače kao i u postupcima laserske refraktivne hirurgije oka.

Periferni vid

Vidi pod: vidna oštrina

Perimetrija

Perimetrija je jednostavna i neinvazivna metoda mjerenja osjetljivosti na svjetlo u vidnom polju. Obavlja se testom konfrontacije, uz pomoć manualnih (Goldmann) i automatskih perimetara. Automatski Humphrey i Octopus perimetri danas su zlatni standard u dijagnostici i praćenju glaukoma i neuroloških bolesti.

Phaco operacija

Vidi pod: operacija katarakte

PRK

PRK ili fotorefraktivna keratektomija je hirurški postupak excimer laserom koji se primenjuje kod male do umjerene kratkovidnosti, kod umjerenog astigmatizma ili kod pacijenata čija debljina rožnjače nije dovoljna za LASIK.

Pseudofakija (Pseudophakia)

Pseudofakija je termin koji označava da oko ima sočivo, ali ne prirodno, nego ugrađeno vještačko (pseudo)

Pterigijum(Pterygium)

Pterigijum (Pterygium) je naziv za duplikature vežnjače (konjuktive) koja prelazi na rožnjaču (cornea). Trouglastog je oblika. Prerasta na rožnjaču najčešće sa strane nosa. Često je posljedica izlaganja UV zracima i suvog oka. Liječi se lokalnim hirurškim zahvatom.

PTK

PTK ili fototerapijska keratektomija zapravo je PRK u kojoj excimer laser ravnomjerno uklanja površinski sloj strome zbog liječenja različitih bolesti rožnjače.

Pseudofakija

Pseudofakija (grčki: pseudo – lažan i phakos – sočivo) označava zamjenu prirodnog očnog sočiva veštačkim intraokularnim sočivom.

Pupila

Vidi pod: zjenica

Pupilarna distanca

Vidi pod: razmak zenica

Pregled očnog dna

Vidi pod: očno dno

Prezbiopija

Prezbiopija, ili „staračka dalekovidost“ je poremećaj vida koji se javlja najčešće posle 40. godine života.Posljedica je postepenog gubitka sposobnosti oka da fokusira predmete u blizini. U svrhu omogućavanja nesmetanog čitanja i rada na blizinu, koriste se naočari sa konvergentnim (plus) staklima, ili kontaktna sočiva, a liječenje može biti i operativno. Postoji nekoliko vrsta naočara za korekciju: naočare samo za čitanje (sa dioptrijom samo za gledanje na blizinu i koriste se kod osoba koje nemaju druge smetnje vida), bifokalne naočare (u gornjem dijelu nalazi se sočivo za gledanje na daljinu, a u donjem dijelu sočivo za gledanje na blizinu), progresivne (multifokalne) naočare – omogućavaju prirodno gledanje na svim udaljenostima (daljina, srednja udaljenost i blizina). Takođe postoji i nekoliko vrsta kontaktnih sočiva: bifokalna ili multifokalna sočiva, sočiva sa monovizijom (to je tehnika gdje jedno sočivo služi za gledanje u daljinu, a drugo za gledanje na blizinu. Mozak interpretira takvu sliku i izabere najbolju).Refraktivnim hirurškim zahvatom menja se oblik rožnjače i time njena sposobnost fokusiranja predmeta.

Progresivna sočiva

Vidi pod: multifokalna sočiva

Razmak zjenica

Razmak zjenica je udaljenost između središta obje zjenice. Ova vrijednost izražava se u milimetrima, a važna je kod izrade naočara. Razmak zjenica kod čitanja manji je za 2-4 milimetra od razmaka za daljinu, zbog konvergencije očiju.

Refrakcija

Refrakcija u ljudskom oku označava dioptrijsko stanje prelamanja svjetlosnih zraka za vrijeme mirovanja akomodacije. Zavisi od dioptrijske jačine cijelog oka i njegove veličine. Normalna refrakcija oka naziva se emetropija. Refraktivne greške su kratkovidost, dalekovidost, astigmatizam i razne aberacije.

Refrakcijska greška

Vidi: ametropija

Refraktivna (astigmatska) keratektomija

Vidi pod: refraktivna hirurgija

Refraktivna hirurgija

Refraktivna hirurgija uključuje sve hirurške metode ispravljanja refraktivnih grešaka kratkovidosti, dalekovidosti i astigmatizma. Uključuje zahvate na rožnjači (laserske procedure skidanja dioptrije: LASIK, LASEK i PRK kao i hirurške zahvate: radijalna keratotomija, implantati rožnjače) kao i zahvate na sočivu oka (zamena prirodnog sočiva standardnim ili multifokalnim intraokularnim sočivima, i ugradnja specijalnih sočiva na dužicu preko postojećeg prirodnog sočiva, tzv. fakna IOL). Prije konačne odluke o vrsti refraktivnog zahvata neophodan je detaljan pregled oka kao i pregled na najsavremenijim dijagnostičkim aparatima (vidi: topografija rožnjače i pentacam).

Retina

Vidi pod: mrežnjača

Rožnjača

Rožnjača ili kornea je prozirni dio očne jabučice. Omogućava prolaz svjetlosnih zraka u unutrašnjost oka. Odgovorna je za 3/4 ukupne dioptrijske jačine oka i zajedno sa sočivom prelama paralelne svetlosne zrake u žarište koje se kod emetropnog oka nalazi u makuli. Različita patološka stanja, poput degenerativnih promena i keratitisa, mogu poremetiti strukturu rožnjače i zamutiti je.

 

Senilna degeneracija makule – Age Related macular desease (ARMD)

Senilna degeneracija makule je stanje oka koje dovodi do pogoršanja centralnog dijela mrežnjače, makule, što dovodi do gubitka centralnog vida. Senilna degeneracija makule vodeći je uzrok sljepila kod osoba starijih od 60 godina. Kod 90% oboljelih razvije se atrofični (suvi) oblik. Redovne kontrole kod oftalmologa važne su zbog mogućnosti prelaska u eksudativni (vlažni) oblik. Vlažni oblik predstavlja 88% slučajeva sljepila uzrokovane senilnom degeneracijom makule.Uzrok ove bolesti je nepoznat, a u rizične faktore, do sada su ubrojani dob, nasljedni faktor, hipertenzija, povišen nivo lipida u krvi, nedostatak vitamina A, C, E u ishrani, prekomjerna tjelesna težina i pušenje. Opasnost predstavlja pretjerano izlaganje, posebno plavom dijelu svjetlosnog spektra, a naročito kod osoba osetljivijih na svjetlo, i svjetle puti. Preporučuje se nošenje naočara sa zaštitnim filterom – posebno na moru ili snijegu. Rezultat oštećenja makule je poremećaj centralnog vida, bez mogućnosti korekcije naočarima, uz očuvanje perifernog vida, tako da se ne radi o kompletnom sljepilu. Pacijent treba da se javi oftalmologu ukoliko primijeti simptome poput smanjene kontrastne osetljivosti, smanjene vidne oštrine, pojave mrlje u centru vidnog polja (centralni skotom), ili krivljenja slike.

Siva mrena

Vidi pod: katarakta

Sklera

Vidi pod: Beonjača

Slabovidost

Vidi pod: ambliopija

Sočiva (očna)

Vidi: anatomija oka. Očno sočivo (lens crystallina) je prozirno sočivo s dve konveksne površine. Nalazi se iza dužice i zjenice, a ispred staklastog tijela. Učestvuje u akomodaciji oka, pri čemu pomaže u fokusiranju zraka koji polaze od udaljenog predmeta na makulu. Starenjem postaje manje elastičn usljed čega dolazi do prezbiopije. Ukoliko se zamuti naziva se kataraktom ili sivom mrenom.

Sočiva (kontaktna)

Vidi pod: kontaktna sočiva

Sočiva (za naočare)

Vidi pod: naočare

Spojnica

Vidi: anatomija oka, konjunktivitis 

Spojnica ili konjunktiva je sluznica koja prekriva prednju površinu očne jabučice i kapke s unutrašnje strane.

Spoljašnji očni mišići

Vidi: anatomija oka

Spoljašnji očni mišići zaduženi su za pokretanje očne jabučice. Dijele se na četiri ravna i dva kosa mišića. Ravni mišići pokreću oko u smjeru lijevo-desno i gore-dole, dok su kosi mišići prvenstveno zaduženi za rotaciju oka oko optičke ose. Očni mišići omogućavaju binokularan vid kod paralelnog položaja očiju (ortoforija).

Stereoskopski vid

Vidi pod: binokularni vid

Strabizam

Strabizam ili razrokost je poremećaj položaja očiju. Najčešće nastaje zbog nesklada u pokretima, paralize ili pareze spoljašnjih očnih mišića. Razlikujemo latentni i manifestni strabizam. Kod latentnog strabizma (heteroforija) sposobnost mozga da spoji slike iz oba oka u jednu prividno ispravlja oči u normalan položaj (ortoforija). Osobe s heteroforijom često osećaju zamor uveče npr. nakon dugotrajnog čitanja. Kod manifestnog strabizma (heterotropija) otklon očiju vidljiv je od strane posmatrača. Strabizam je važno prepoznati u dječijoj dobi, jer je često udružen s ambliopijom koju je kod djece još moguće lečiti.

Suzni film

Suzni film se sastoji od tri sloja. Neposredno uz površinu rožnjače i spojnice nalazi se mukozni sloj koji osigurava prijanjanje suza za te površine. Srednji vodeni sloj je najdeblji. Omogućava vlaženje oka i mehaničko čišćenje površine oka od čestica prašine i sl. Sadrži i mnoge sastojke koji uništavaju mikroorganizme. Vodeni sloj prekriven je lipidnim slojem koji sprečava sušenje vodenog sloja. Poremećaj u nekom od ovih slojeva dovodi do sindroma „suvog oka“.

 

Štapići

Vidi: Fotoreceptori. U mrežnjači oka se nalaze posebni fotoosetljivi receptori (štapići i čunjići) koji nadražaj fotona pretvaraju u električne impulse i šalju ih u mozak. Štapići se aktiviraju kod slabijeg svjetla, u sumrak i noću, i omogućavaju crnobijeli vid dok čunjići omogućavaju vid danju i opažanje boja.

 

 

Tireoidna orbitopatija ili Grejvsova oftalmopatija (Bazedovljeva bolest)

Vidi: Grejvsova oftalmopatija. Vidi: Bazedovljeva bolest. Tireoidna orbitopatija predstavlja bolest kod koje su sva tkiva očne šupljine i kapaka, kao i štitasta žlezda, zahvaćeni dugotrajnim zapaljenskim procesom, koji vodi u ožiljavanje. To je autoimuna bolest, što znači da se imuni sistem oboljelog aktivira protiv sopstvenih tkiva. Bolest je češća kod žena, najučestalija je između 30. i 50. godine. Može da se javi posle promjena u normalnom funkcionisanju štitaste žljezde, prije svega, pri njenoj pojačanoj funkciji (hipertireoidizam). Tireoidnu orbitopatiju karakteriše bol iza oka i pri pokretima oka, suvoća oka, osetljivost na svetlost, povlačenje kapaka, otok i crvenilo kapaka i vežnjače, otok tkiva uz očnu jabučicu, postepeno smanjenje vida i širine vidnog polja, gubitak osjećaja za boje, dvostruke slike, kao i poremećaj u normalnom pokretanju oka. Liječenje podrazumijeva primjenu kortikosteroidnih lijekova, zračenje očne šupljine i hiruršku korekciju kapaka, operacije na očnim mišićima i operacije rasterećenja tkiva očne šupljine. Tireoidna orbitopatija usko je povezana sa pušenjem. Stepen ozbiljnosti oboljenja veći je kod pacijenata sa većom zavisnošću od pušenja.

Tonometrija

Vidi pod: očni pritisak

Topografija rožnjače

Topografijom rožnjače dobijamo detaljan prikaz površine rožnjače. Mjeri se kornealnim topografom.

 

Uveitis

Uveitis je upala oka koja zahvata jedan, dva ili sva tri dijela od kojih se sastoji srednji očni omotač – uvea. Ako oko zamislimo kao loptu sastavljenu od tri sloja: spoljašnji sloj je beonjača s rožnjačom, unutrašnji sloj je mrežnjača, a između se nalazi uvea. Uvea se sastoji od: dužice (obojenog dela oka), cilijarnog tela (odgovorno je za stvaranje očne vodice i akomodaciju oka) i horoidee (lat. chorioidea) mreže krvnih sudova koji su smešteni u retini i beonjači. Uveitis može ugroziti život i ozbiljnija je od većine ostalih bolesti oka, jer uvea hrani oko preko krvnih sudova. Problemi povezani s uveitisom su podcjenjeni, jer vrlo malo ljudi zna da je uveitis treći vodeći uzrok slepila. Zbog bliskog anatomskog smeštaja, upala zadnjeg dijela zahvata i mrežnjaču pa se naziva horioretinitis. Može se proširiti u unutrašnjost oka (endoftalmitis) ili zahvatiti cijelu očnu jabučicu (panoftalmitis). Osnovni simptomi bolesti su bol i zamagljen vid.

Ultrazvuk

Ultrazvuk je zvuk čija je frekvencija iznad gornje granice čujnosti za normalno ljudsko uho, a koja iznosi 20 kHz (20.000 herca). U oftalmologiji se koriste frekvencije od 3 do 12 mHz za neinvazivne preglede očne jabučice i struktura u orbiti.

 

Vidna oštrina

Vidna oštrina ili vizus (VO, visus oculi) je kvantitativna mjera vidne funkcije. Ispituje se tablicama sa crnim simbolima, koji mogu biti brojevi, slova ili znakovi (optotipima) na beloj podlozi, koje se postavljaju na standardnu udaljenost (6 m) od pacijenta. Vidna oštrina označava najbolju moguću vidnu funkciju sa ili bez korekcije naočarima ili kontaktnim sočivima. Normalna vidna oštrina označava se s 1,0 ili 100%.

Vidno polje

Vidno polje je skup svih tačaka u prostoru koje vidimo dok gledamo pravo ispred sebe. Mjeri se posebnim aparatima – perimetrima, dok se metode mjerenja nazivaju perimetrija. Poremećaji očnog polja mogu nastati kod raznih bolesti očnog nerva, očnih puteva i centara u mozgu te perifernog i centralnog dela retine.

Vitrektomija

Vitrektomija je mikrohirurška metoda odstranjivanja staklastog tela (vitreusa) iz unutrašnjosti očne jabučice. Razlikujemo prednju vitrektomiju tokom koje se uklanja manji dio staklastog tijela s pristupom iz prednje očne komore i tzv. pars plana vitrektomiju kod koje se staklasto tijelo uklanja u potpunosti. Pars plana vitrektomija čini temelj većine hirurških postupaka liječenja bolesti struktura očnog dna. Virektomija spada u grupu najsloženijih mikrohirurških procedura koje se obavljaju na oku. Ova metoda liječenja je često jedini izbor kada su u pitanju neke bolesti oka, kao što su: ablacija retine, krvarenja u staklastom telu, dijabetesna retinopatija, trauma oka, kod nekih bolesti tačke jasnog vida.Virektomija se radi primjenom aparata poslednje generacije, kada je ova vrsta hirurgije u pitanju, što omogućava preciznu i minimalno invazivnu hirurgiju.

Vitreus (staklasto telo)

Vitreus ili staklasto tijelo je želatinozna materija koja ispunjava očnu jabučicu između sočiva i retine. Tokom procesa starenja ili ranije (kod kratkovidosti, upalnih stanja ili traume oka) može doći do delimičnog razređenja (likvifakcija, sinhiza) ili zgušnjavanja (sinereza) staklastog tijela zbog čega bolesnici vide tzv. plivajuća zamućenja ili mušice. Liječenje ovog stanja nije potrebno, ali u slučaju nagle pojave većeg broja „mušica“ potrebno je čim prije javiti se oftalmologu.

Kapci

Kapci, palpebre ili očni kapci su tanki nabori kože, mišića, vezivnog tkiva (tarzus) i sluznice (spojnice) koji prekrivaju i štite oko. Na rubu kapaka nalaze se trepavice koje dodatno štite površinu oka od prašine i nečistoća. Najčešće bolesti kapaka su upale kapaka poput blefaritisa (često udruženih s konjunktivitisom), čmička i halaciona. Kod starijih ljudi česte su i blefarohalaze (višak kože i/ili potkožnog tkiva kapaka), uvrtanje i izvrtanje (entropijum i ektropijum) ruba kapaka, kao i tumorske promjene koje nastaju zbog izloženosti kapaka sunčevim zracima.

 

 

Wavefront tehnologija

Vidi pod: aberacija

 

Zjenica

Vidi: anatomija oka. Zjenica je crni otvor u središtu dužice. U zavisnosti od količine svetlosti koja ulazi u oko, mišići dužice šire (midrijaza) ili sužavaju (mioza) zjenicu.

 

Žarište 

Žarište je tačka u kojoj se sijeku svjetlosni zraci. U emetropnom oku, koje je konvergentno sočivo, svjetlosni zraci koji polaze od udaljenog predmeta ukrštaju se u makuli. Kod miopije ili hipermetropije žarište se nalazi ispred ili iza makule pa je slika u makuli nejasna.

Žuta mrlja (Makula)Vidi: makula. Dio mrežnjače zadužen za centralni vid i razlikovanje detalja je MAKULA ili žuta mrlja. Ona obiluje fotoreceptorima – ćelijama koje primaju vizuelnu draž i prenose je nervnim elementima. Gust raspored receptora u makuli omogućuje oštrinu vida, zapažanje detalja i raspoznavanje likova, čitanje, pisanje, prepoznavanje boja.